മാർക്കണ്ഡേയനും മൃത്യുഞ്ജയ മന്ത്രവും
ഭൃഗു വംശത്തിൽപ്പെട്ട മൃകണ്ഡു മഹർഷിക്കും പത്നി മരുദ്വതിക്കും കുഞ്ഞുങ്ങളില്ലാത്തതിനാൽ അവർ പരമശിവനെ ഭജിച്ച് തപസ്സു ചെയ്തു. അവരുടെ തപസ്സിൽ പ്രീതനായ ശിവൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് ഒരു ചോദ്യം ചോദിച്ചു:
"നിങ്ങൾക്ക് ഗുണങ്ങളൊന്നുമില്ലാത്ത, ദീർഘായുസ്സുള്ള നൂറ് പുത്രന്മാരെ വേണോ? അതോ സർവ്വഗുണസമ്പന്നനും ജ്ഞാനിയുമായ, എന്നാൽ 16 വയസ്സുമാത്രം ആയുസ്സുള്ള ഒരു പുത്രനെ വേണോ?"
മഹർഷി രണ്ടാമത്തെ ഓപ്ഷൻ തിരഞ്ഞെടുത്തു. അങ്ങനെ ജനിച്ച പുത്രനാണ് മാർക്കണ്ഡേയൻ. മാർക്കണ്ഡേയൻ വളരെയധികം വിവേകിയും ഭക്തനുമായിരുന്നു. എന്നാൽ മകന് 16 വയസ്സ് തികയാൻ പോകുന്നു എന്ന ചിന്ത മഹർഷിയെയും പത്നിയെയും ദുഃഖത്തിലാഴ്ത്തി. മാതാപിതാക്കളുടെ സങ്കടം കണ്ട് കാര്യമറിഞ്ഞ മാർക്കണ്ഡേയൻ ഭയപ്പെട്ടില്ല; പകരം അദ്ദേഹം ശിവഭജനത്തിൽ മുഴുകി.
കാലന്റെ വരവ്
മാർക്കണ്ഡേയന് 16 വയസ്സ് തികഞ്ഞ ദിവസം യമരാജൻ (കാലൻ) അവന്റെ ജീവൻ കൊണ്ടുപോകാനായി പോത്തിന്റെ പുറത്തേറി എത്തി. ആ സമയം മാർക്കണ്ഡേയൻ ഒരു ശിവലിംഗത്തെ കെട്ടിപ്പിടിച്ച് ധ്യാനത്തിലായിരുന്നു. യമൻ തന്റെ പാശം (കയർ) മാർക്കണ്ഡേയന്റെ കഴുത്തിലേക്ക് എറിഞ്ഞു. എന്നാൽ പാശം ചെന്നു വീണത് മാർക്കണ്ഡേയന്റെ കഴുത്തിലും അദ്ദേഹം കെട്ടിപ്പിടിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗത്തിലുമായിരുന്നു.
തന്റെ ഭക്തനെ തൊടാൻ ശ്രമിച്ചതിൽ കോപിഷ്ഠനായ പരമശിവൻ ശിവലിംഗത്തിൽ നിന്നും പെട്ടെന്ന് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ഭഗവാൻ തന്റെ ത്രിശൂലം കൊണ്ട് യമനെ പ്രഹരിക്കുകയും കാലനെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു (പിന്നീട് ദേവന്മാരുടെ അപേക്ഷപ്രകാരം ലോകത്തിൽ ജനനമരണങ്ങൾ നടക്കാൻ വേണ്ടി യമനെ പുനർജീവിപ്പിച്ചു).
ശിവൻ മാർക്കണ്ഡേയനെ അനുഗ്രഹിച്ചു:
"മരണമില്ലാത്തവനായി നീ എന്നും 16 വയസ്സുകാരനായി ഇരിക്കട്ടെ."
അങ്ങനെ മാർക്കണ്ഡേയൻ എട്ട് ചിരഞ്ജീവികളിൽ ഒരാളായി മാറി. അദ്ദേഹം ജപിച്ചിരുന്ന മന്ത്രമാണ് പ്രസിദ്ധമായ മഹാമൃത്യുഞ്ജയ മന്ത്രം.
ഭയമില്ലാത്ത ഭക്തിയും ഈശ്വരവിശ്വാസവും ഉണ്ടെങ്കിൽ വിധി നിശ്ചയിച്ച മരണത്തെപ്പോലും മറികടക്കാം എന്നാണ് ഈ കഥയുടെ സാരം.