ഭീഷ്മശപഥം: പിതൃഭക്തിയുടെ ഉദാത്ത മാതൃക

ഹസ്തിനപുരിയിലെ രാജാവായിരുന്ന ശന്തനു മഹാരാജാവിന് ഗംഗാദേവിയിൽ ജനിച്ച പുത്രനായിരുന്നു ദേവവ്രതൻ. സകല വിദ്യകളിലും നിപുണനായിരുന്ന ദേവവ്രതനെ ശന്തനു യുവരാജാവായി വാഴിച്ചു. എന്നാൽ കുറച്ചു കാലത്തിന് ശേഷം ശന്തനു മഹാരാജാവ് ദാസരാജന്റെ പുത്രിയായ സത്യവതിയെ പ്രണയിച്ചു.

സത്യവതിയെ വിവാഹം കഴിക്കാൻ ശന്തനു ആഗ്രഹിച്ചുവെങ്കിലും അവളുടെ പിതാവായ ദാസരാജൻ ഒരു കഠിനമായ നിബന്ധന വെച്ചു: "സത്യവതിയിൽ ജനിക്കുന്ന പുത്രൻ മാത്രമേ ഹസ്തിനപുരിയിലെ അടുത്ത രാജാവാകാൻ പാടുള്ളൂ."

ജ്യേഷ്ഠപുത്രനായ ദേവവ്രതനോടുള്ള സ്നേഹം കാരണം ശന്തനു ഈ നിബന്ധന അംഗീകരിച്ചില്ല. എങ്കിലും പിതാവ് ദുഃഖിതനായിരിക്കുന്നത് കണ്ട ദേവവ്രതൻ കാര്യം തിരക്കി ദാസരാജന്റെ അടുത്തെത്തി. പിതാവിന്റെ സന്തോഷത്തിനായി ദേവവ്രതൻ രണ്ട് കഠിന ശപഥങ്ങൾ എടുത്തു:

1. രാജ്യത്യാഗം

"ഞാൻ ഹസ്തിനപുരിയുടെ സിംഹാസനം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. എന്റെ അച്ഛന് സത്യവതിയിൽ ജനിക്കുന്ന പുത്രനായിരിക്കും അടുത്ത രാജാവ്."

2. ബ്രഹ്മചര്യ ശപഥം

ദാസരാജന് അപ്പോഴും ഒരു സംശയമുണ്ടായിരുന്നു—ദേവവ്രതൻ രാജ്യം വേണ്ടെന്ന് വെച്ചാലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ മക്കൾ പിന്നീട് അവകാശവാദവുമായി വരുമല്ലോ എന്ന്. ആ സംശയം തീർക്കാനായി ദേവവ്രതൻ ആകാശത്തെ സാക്ഷിയാക്കി ഭയങ്കരമായ തന്റെ രണ്ടാമത്തെ ശപഥം എടുത്തു:

"ഞാൻ ആജീവനാന്തം ബ്രഹ്മചാരിയായിരിക്കും. എനിക്ക് പുത്രന്മാരുണ്ടാകില്ല. അതിനാൽ വംശപരമ്പരയെക്കുറിച്ചുള്ള തർക്കത്തിന് ഇനി സ്ഥാനമില്ല."

ഈ കഠിനമായ പ്രതിജ്ഞ കേട്ട് ദേവന്മാർ ആകാശത്തുനിന്ന് പൂമഴ ചൊരിഞ്ഞു. "ഭീഷ്മം! ഭീഷ്മം!" (ഭയങ്കരമായത്) എന്ന് അവർ വിളിച്ചു പറഞ്ഞു. അന്നു മുതൽ ദേവവ്രതൻ 'ഭീഷ്മർ' എന്നറിയപ്പെട്ടു.

മകന്റെ ഈ വലിയ ത്യാഗത്തിൽ സംപ്രീതനായ ശന്തനു മഹാരാജാവ് ഭീഷ്മർക്ക് ഒരു വരം നൽകി—സ്വച്ഛന്ദമൃത്യു. അതായത്, സ്വന്തം ഇഷ്ടപ്രകാരമല്ലാതെ മരണം അദ്ദേഹത്തെ സ്പർശിക്കില്ല. പിൽക്കാലത്ത് കുരുക്ഷേത്ര യുദ്ധത്തിൽ അമ്പെയ്തേറ്റു ശരശയ്യയിൽ കിടക്കുമ്പോഴും ഉത്തരായനം വരുന്നത് വരെ മരിക്കാതെ കാത്തിരിക്കാൻ ഭീഷ്മർക്ക് സാധിച്ചത് ഈ വരം മൂലമാണ്.

---

സ്വന്തം പിതാവിന്റെ സന്തോഷത്തിനായി സ്വന്തം ജീവിതവും അധികാരവും സുഖങ്ങളും ത്യാഗം ചെയ്ത ഭീഷ്മരുടെ കഥ ഇന്നും ലോകത്തിന് അത്ഭുതമാണ്.

 മാർക്കണ്ഡേയ മഹർഷി മൃത്യുവിനെ (മരണത്തെ) ജയിക്കാൻ ജപിച്ചിരുന്ന അതിശക്തമായ മന്ത്രമാണ് മഹാമൃത്യുഞ്ജയ മന്ത്രം. ഋഗ്വേദത്തിലെ ഏഴാം മണ്ഡലത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ഈ മന്ത്രം താഴെ നൽകുന്നു:

മന്ത്രം:

ഓം ത്ര്യംബകം യജാമഹേ സുഗന്ധിം പുഷ്ടിവർധനം ഉർവ്വാരുകമിവ ബന്ധനാത് മൃത്യോർ മുക്ഷീയ മാമൃതാത്

---

പദാനുപദ അർത്ഥം:

• ത്ര്യംബകം: മുക്കണ്ണനായ ഭഗവാൻ (ശിവൻ).

• യജാമഹേ: ഞങ്ങൾ ആരാധിക്കുന്നു / ധ്യാനിക്കുന്നു.

• സുഗന്ധിം: സുഗന്ധമുള്ളവൻ (ദിവ്യമായ ചൈതന്യമുള്ളവൻ).

• പുഷ്ടിവർധനം: ഐശ്വര്യത്തെയും ആരോഗ്യത്തെയും വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നവൻ.

• ഉർവ്വാരുകമിവ: പഴുത്ത വെള്ളരിക്ക പോലെ.

• ബന്ധനാത്: കെട്ടുപാടുകളിൽ നിന്ന് (വള്ളിയിൽ നിന്ന്).

• മൃത്യോർ മുക്ഷീയ: മരണത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കേണമേ.

• മാമൃതാത്: അമൃതത്വത്തിൽ (മോക്ഷത്തിൽ) നിന്ന് അകറ്റരുതേ.

---

ചുരുക്കരൂപത്തിലുള്ള അർത്ഥം:

ദിവ്യമായ ചൈതന്യമുള്ളവനും സകല ഐശ്വര്യങ്ങളും വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നവനുമായ മുക്കണ്ണനായ പരമശിവനെ ഞങ്ങൾ ആരാധിക്കുന്നു. പഴുത്ത വെള്ളരിക്ക അതിന്റെ വള്ളിയിൽ നിന്നുള്ള ബന്ധനം വേർപ്പെട്ട് തനിയെ അടർന്നു വീഴുന്നതുപോലെ, അവിടുന്ന് ഞങ്ങളെ മരണഭയത്തിൽ നിന്നും സംസാരമാകുന്ന ലൗകിക ബന്ധനങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിപ്പിക്കേണമേ; എന്നാൽ അമൃതത്വത്തിൽ (പരമപദത്തിൽ) നിന്ന് ഞങ്ങളെ ഒരിക്കലും അകറ്റരുതേ.

ഗുണം: മാനസികവും ശാരീരികവുമായ ആരോഗ്യത്തിനും, അകാലമരണത്തിൽ നിന്നുള്ള സംരക്ഷണത്തിനും, മോക്ഷപ്രാപ്തിക്കും ഈ മന്ത്രം അത്യുത്തമമാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.

 

മാർക്കണ്ഡേയനും മൃത്യുഞ്ജയ മന്ത്രവും

ഭൃഗു വംശത്തിൽപ്പെട്ട മൃകണ്ഡു മഹർഷിക്കും പത്നി മരുദ്വതിക്കും കുഞ്ഞുങ്ങളില്ലാത്തതിനാൽ അവർ പരമശിവനെ ഭജിച്ച് തപസ്സു ചെയ്തു. അവരുടെ തപസ്സിൽ പ്രീതനായ ശിവൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് ഒരു ചോദ്യം ചോദിച്ചു:

"നിങ്ങൾക്ക് ഗുണങ്ങളൊന്നുമില്ലാത്ത, ദീർഘായുസ്സുള്ള നൂറ് പുത്രന്മാരെ വേണോ? അതോ സർവ്വഗുണസമ്പന്നനും ജ്ഞാനിയുമായ, എന്നാൽ 16 വയസ്സുമാത്രം ആയുസ്സുള്ള ഒരു പുത്രനെ വേണോ?"

മഹർഷി രണ്ടാമത്തെ ഓപ്ഷൻ തിരഞ്ഞെടുത്തു. അങ്ങനെ ജനിച്ച പുത്രനാണ് മാർക്കണ്ഡേയൻ. മാർക്കണ്ഡേയൻ വളരെയധികം വിവേകിയും ഭക്തനുമായിരുന്നു. എന്നാൽ മകന് 16 വയസ്സ് തികയാൻ പോകുന്നു എന്ന ചിന്ത മഹർഷിയെയും പത്നിയെയും ദുഃഖത്തിലാഴ്ത്തി. മാതാപിതാക്കളുടെ സങ്കടം കണ്ട് കാര്യമറിഞ്ഞ മാർക്കണ്ഡേയൻ ഭയപ്പെട്ടില്ല; പകരം അദ്ദേഹം ശിവഭജനത്തിൽ മുഴുകി.

കാലന്റെ വരവ്

മാർക്കണ്ഡേയന് 16 വയസ്സ് തികഞ്ഞ ദിവസം യമരാജൻ (കാലൻ) അവന്റെ ജീവൻ കൊണ്ടുപോകാനായി പോത്തിന്റെ പുറത്തേറി എത്തി. ആ സമയം മാർക്കണ്ഡേയൻ ഒരു ശിവലിംഗത്തെ കെട്ടിപ്പിടിച്ച് ധ്യാനത്തിലായിരുന്നു. യമൻ തന്റെ പാശം (കയർ) മാർക്കണ്ഡേയന്റെ കഴുത്തിലേക്ക് എറിഞ്ഞു. എന്നാൽ പാശം ചെന്നു വീണത് മാർക്കണ്ഡേയന്റെ കഴുത്തിലും അദ്ദേഹം കെട്ടിപ്പിടിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗത്തിലുമായിരുന്നു.

തന്റെ ഭക്തനെ തൊടാൻ ശ്രമിച്ചതിൽ കോപിഷ്ഠനായ പരമശിവൻ ശിവലിംഗത്തിൽ നിന്നും പെട്ടെന്ന് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ഭഗവാൻ തന്റെ ത്രിശൂലം കൊണ്ട് യമനെ പ്രഹരിക്കുകയും കാലനെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു (പിന്നീട് ദേവന്മാരുടെ അപേക്ഷപ്രകാരം ലോകത്തിൽ ജനനമരണങ്ങൾ നടക്കാൻ വേണ്ടി യമനെ പുനർജീവിപ്പിച്ചു).

ശിവൻ മാർക്കണ്ഡേയനെ അനുഗ്രഹിച്ചു:

"മരണമില്ലാത്തവനായി നീ എന്നും 16 വയസ്സുകാരനായി ഇരിക്കട്ടെ."

അങ്ങനെ മാർക്കണ്ഡേയൻ എട്ട് ചിരഞ്ജീവികളിൽ ഒരാളായി മാറി. അദ്ദേഹം ജപിച്ചിരുന്ന മന്ത്രമാണ് പ്രസിദ്ധമായ മഹാമൃത്യുഞ്ജയ മന്ത്രം.

---

ഭയമില്ലാത്ത ഭക്തിയും ഈശ്വരവിശ്വാസവും ഉണ്ടെങ്കിൽ വിധി നിശ്ചയിച്ച മരണത്തെപ്പോലും മറികടക്കാം എന്നാണ് ഈ കഥയുടെ സാരം.

 

ഇന്ദ്രസേനനും ഇന്ദ്രസേനയും: വിരഹകാലത്തെ ബാല്യം

നളമഹാരാജാവിനും ദമയന്തിക്കും രണ്ട് മക്കളാണുണ്ടായിരുന്നത്—പുത്രനായ ഇന്ദ്രസേനനും പുത്രിയായ ഇന്ദ്രസേനയും. കലിയുടെ സ്വാധീനത്താൽ നളൻ പുഷ്കരനുമായി ചൂതുകളിയിൽ ഏർപ്പെടുകയും രാജ്യം ഓരോന്നായി തോറ്റുകൊണ്ടിരിക്കുകയും ചെയ്തപ്പോൾ, വിവേകവതിയായ ദമയന്തി വരാനിരിക്കുന്ന ആപത്ത് മുൻകൂട്ടി കണ്ടു.

തന്റെ ഭർത്താവ് ചൂതുകളിയിൽ മുഴുകി എല്ലാം നഷ്ടപ്പെടുത്തുകയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ദമയന്തി, തന്റെ വിശ്വസ്തനായ തേരാളി വാർഷ്ണേയനെ വിളിച്ചു. അവൾ തന്റെ മക്കളെ വാർഷ്ണേയനെ ഏൽപ്പിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു:

"വാർഷ്ണേയ, എന്റെ ഭർത്താവിന് ബുദ്ധിഭ്രമം സംഭവിച്ചിരിക്കുന്നു. രാജ്യം ഉടൻ പുഷ്കരന്റെ കൈകളിലാകും. ഈ പിഞ്ചുകുഞ്ഞുങ്ങൾ ഇവിടെ സുരക്ഷിതരല്ല. നീ ഇവരെ എന്റെ പിതാവായ ഭീമരാജാവിന്റെ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് (വിദർഭയിലേക്ക്) കൊണ്ടുപോവുക."

മാതാപിതാക്കളെ വിട്ടുപിരിയേണ്ടി വന്ന ആ കുരുന്നുകൾ വിദർഭയിലെ തറവാട്ടുമുറ്റത്ത് അപ്പൂപ്പന്റെ സംരക്ഷണത്തിൽ വളർന്നു. നളൻ കാട്ടിൽ അലയുകയും ദമയന്തി പലയിടങ്ങളിലായി കഷ്ടപ്പെടുകയും ചെയ്ത ആ നീണ്ട വർഷങ്ങളിൽ ഇന്ദ്രസേനനും സഹോദരിയും അച്ഛനമ്മമാരുടെ സ്നേഹം കൊതിച്ചു കഴിയുകയായിരുന്നു.

പിന്നീട് ദമയന്തി തന്റെ പിതാവിന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ തിരിച്ചെത്തിയപ്പോൾ മക്കളെ കണ്ട് പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. നളൻ ബാഹുകന്റെ വേഷത്തിൽ വിദർഭയിൽ എത്തിയപ്പോൾ, മക്കളെ കണ്ട നിമിഷം അദ്ദേഹത്തിന് തന്റെ വേഷപ്രച്ഛന്നത മറന്ന് അവരെ കെട്ടിപ്പിടിക്കാൻ തോന്നി. ആ കുഞ്ഞുങ്ങളുടെ മുഖച്ഛായ നളന്റെ മനസ്സിനെ അത്രമേൽ തളർത്തിയിരുന്നു. നളൻ തന്റെ മക്കളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ ആ നിമിഷമാണ് അദ്ദേഹം നളൻ തന്നെയാണെന്ന് ദമയന്തിക്ക് പൂർണ്ണമായി ബോധ്യപ്പെട്ടത്.

---

കുടുംബബന്ധങ്ങളുടെ തീവ്രതയും ആപത്ഘട്ടങ്ങളിൽ മക്കളുടെ സുരക്ഷയ്ക്കായി മാതാപിതാക്കൾ നടത്തുന്ന കരുതലുമാണ് ഈ ഭാഗം നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നത്.

 

നളദമയന്തി സ്വയംവരവും പഞ്ചനളന്മാരും

ഹംസത്തിന്റെ ദൂതുവഴി നളനെ പ്രണയിച്ചു തുടങ്ങിയ ദമയന്തിയുടെ സ്വയംവരം ഭീമരാജാവ് പ്രഖ്യാപിച്ചു. ലോകത്തിന്റെ നാനാഭാഗത്തുനിന്നും രാജകുമാരന്മാർ കുണ്ഡിനപുരിയിലേക്ക് ഒഴുകി. ഈ വാർത്തയറിഞ്ഞ ഇന്ദ്രൻ, അഗ്നി, വരുണൻ, യമൻ എന്നീ നാല് ദേവന്മാരും ദമയന്തിയെ വിവാഹം കഴിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു ഭൂമിയിലേക്കിറങ്ങി.

വഴിമധ്യേ അവർ നളനെ കണ്ടുമുട്ടി. നളന്റെ അതിരറ്റ സൗന്ദര്യം കണ്ട് അസൂയ തോന്നിയ ദേവന്മാർ ഒരു തന്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു. അവർ നളനോട് പറഞ്ഞു: "അല്ലയോ നള മഹാരാജാവേ, ഞങ്ങൾ ദേവന്മാരാണ്. അങ്ങ് ഞങ്ങളുടെ ദൂതനായി ദമയന്തിയുടെ അടുത്ത് ചെന്ന് ഞങ്ങളിലൊരാളെ വിവാഹം കഴിക്കാൻ അവളോട് പറയണം."

ധർമ്മസങ്കടത്തിലായ നളൻ തന്റെ പ്രണയിനിയോട് മറ്റൊരാളെ വിവാഹം കഴിക്കാൻ പറയാൻ നിർബന്ധിതനായി. അന്തഃപുരത്തിൽ അതിക്രമിച്ചു കടന്ന നളൻ ദമയന്തിയോട് ദേവന്മാരുടെ ആവശ്യം അറിയിച്ചു. എന്നാൽ ദമയന്തി ഉറപ്പിച്ചു പറഞ്ഞു: "മനസ്സുകൊണ്ട് ഞാൻ നളനെ വരിച്ചുകഴിഞ്ഞു. സ്വയംവരപ്പന്തലിൽ ഞാൻ അങ്ങയെ മാത്രമേ മാല ചാർത്തൂ."

സ്വയംവരപ്പന്തലിലെ അത്ഭുതം

സ്വയംവര ദിവസം ദമയന്തി മാലയുമായി പന്തലിലെത്തി. അവിടെ ഒരേ രൂപത്തിലുള്ള അഞ്ച് നളന്മാരെ കണ്ട് അവൾ സ്തംഭിച്ചുപോയി! ദേവന്മാർ നാലുപേരും നളന്റെ അതേ രൂപം ധരിച്ച് ഇരിക്കുകയായിരുന്നു. യഥാർത്ഥ നളൻ ആരാണെന്ന് തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയാതെ ദമയന്തി കുഴങ്ങി. എന്നാൽ അവൾ പതറാതെ ദേവന്മാരോട് പ്രാർത്ഥിച്ചു: "ഞാൻ മനസ്സുകൊണ്ട് നളനെ മാത്രമാണ് സ്നേഹിക്കുന്നതെങ്കിൽ സത്യസ്വരൂപരായ നിങ്ങൾ എനിക്ക് യഥാർത്ഥ നളനെ കാട്ടിത്തരണമേ."

സത്യം തിരിച്ചറിയുന്നു

ദമയന്തിയുടെ പാതിവ്രത്യത്തിലും ഭക്തിയിലും സംപ്രീതരായ ദേവന്മാർ അവൾക്ക് ചില സൂചനകൾ നൽകി. സൂക്ഷിച്ചു നോക്കിയ ദമയന്തി അഞ്ച് നളന്മാരിൽ ചില വ്യത്യാസങ്ങൾ കണ്ടു:

• ദേവന്മാരുടെ കണ്ണുകൾ ചിമ്മുന്നില്ലായിരുന്നു, അവരുടെ പാദങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ സ്പർശിക്കാതെ ഉയർന്നുനിന്നു. അവരുടെ വസ്ത്രങ്ങളിൽ പൊടിപടലങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല, ചൂടിയ പൂക്കൾ വാടാതെ ഇരുന്നു. അവർക്ക് നിഴലുമില്ലായിരുന്നു.

• യഥാർത്ഥ നളന്റെ കണ്ണുകൾ ചിമ്മുന്നുണ്ടായിരുന്നു, പാദങ്ങൾ മണ്ണിൽ ഉറച്ചിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വസ്ത്രത്തിൽ പൊടിയുണ്ടായിരുന്നു, ചൂടിയ മാലയിലെ പൂക്കൾ വാടാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. ഏറ്റവും പ്രധാനമായി അദ്ദേഹത്തിന് ഭൂമിയിൽ ഒരു നിഴൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.

ഈ വ്യത്യാസങ്ങൾ കണ്ടുപിടിച്ച ദമയന്തി സന്തോഷത്തോടെ യഥാർത്ഥ നളന്റെ കഴുത്തിൽ മാല ചാർത്തി. അവളുടെ ബുദ്ധിശക്തിയെയും ഉറച്ച മനസ്സിനെയും ദേവന്മാർ അനുഗ്രഹിച്ചു. ഓരോ ദേവനും നളന് ഓരോ വരങ്ങൾ നൽകി: ഇന്ദ്രൻ യജ്ഞങ്ങളിൽ നേരിട്ട് വരാമെന്നും, അഗ്നി വിളിക്കാതെ തന്നെ കൂടെയുണ്ടാകുമെന്നും, വരുണൻ ആഗ്രഹിക്കുമ്പോൾ ജലം നൽകുമെന്നും, യമൻ ധർമ്മനിഷ്ഠ നൽകുമെന്നും അനുഗ്രഹിച്ചു.

---

സത്യമായ സ്നേഹത്തിന് മുന്നിൽ ദേവന്മാർ പോലും വഴിമാറിക്കൊടുക്കുമെന്ന വലിയ സത്യമാണ് ഈ കഥ നമുക്ക് പറഞ്ഞുതരുന്നത്.