ഇന്ദ്രസേനനും ഇന്ദ്രസേനയും: വിരഹകാലത്തെ ബാല്യം
നളമഹാരാജാവിനും ദമയന്തിക്കും രണ്ട് മക്കളാണുണ്ടായിരുന്നത്—പുത്രനായ ഇന്ദ്രസേനനും പുത്രിയായ ഇന്ദ്രസേനയും. കലിയുടെ സ്വാധീനത്താൽ നളൻ പുഷ്കരനുമായി ചൂതുകളിയിൽ ഏർപ്പെടുകയും രാജ്യം ഓരോന്നായി തോറ്റുകൊണ്ടിരിക്കുകയും ചെയ്തപ്പോൾ, വിവേകവതിയായ ദമയന്തി വരാനിരിക്കുന്ന ആപത്ത് മുൻകൂട്ടി കണ്ടു.
തന്റെ ഭർത്താവ് ചൂതുകളിയിൽ മുഴുകി എല്ലാം നഷ്ടപ്പെടുത്തുകയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ദമയന്തി, തന്റെ വിശ്വസ്തനായ തേരാളി വാർഷ്ണേയനെ വിളിച്ചു. അവൾ തന്റെ മക്കളെ വാർഷ്ണേയനെ ഏൽപ്പിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു:
"വാർഷ്ണേയ, എന്റെ ഭർത്താവിന് ബുദ്ധിഭ്രമം സംഭവിച്ചിരിക്കുന്നു. രാജ്യം ഉടൻ പുഷ്കരന്റെ കൈകളിലാകും. ഈ പിഞ്ചുകുഞ്ഞുങ്ങൾ ഇവിടെ സുരക്ഷിതരല്ല. നീ ഇവരെ എന്റെ പിതാവായ ഭീമരാജാവിന്റെ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് (വിദർഭയിലേക്ക്) കൊണ്ടുപോവുക."
മാതാപിതാക്കളെ വിട്ടുപിരിയേണ്ടി വന്ന ആ കുരുന്നുകൾ വിദർഭയിലെ തറവാട്ടുമുറ്റത്ത് അപ്പൂപ്പന്റെ സംരക്ഷണത്തിൽ വളർന്നു. നളൻ കാട്ടിൽ അലയുകയും ദമയന്തി പലയിടങ്ങളിലായി കഷ്ടപ്പെടുകയും ചെയ്ത ആ നീണ്ട വർഷങ്ങളിൽ ഇന്ദ്രസേനനും സഹോദരിയും അച്ഛനമ്മമാരുടെ സ്നേഹം കൊതിച്ചു കഴിയുകയായിരുന്നു.
പിന്നീട് ദമയന്തി തന്റെ പിതാവിന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ തിരിച്ചെത്തിയപ്പോൾ മക്കളെ കണ്ട് പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. നളൻ ബാഹുകന്റെ വേഷത്തിൽ വിദർഭയിൽ എത്തിയപ്പോൾ, മക്കളെ കണ്ട നിമിഷം അദ്ദേഹത്തിന് തന്റെ വേഷപ്രച്ഛന്നത മറന്ന് അവരെ കെട്ടിപ്പിടിക്കാൻ തോന്നി. ആ കുഞ്ഞുങ്ങളുടെ മുഖച്ഛായ നളന്റെ മനസ്സിനെ അത്രമേൽ തളർത്തിയിരുന്നു. നളൻ തന്റെ മക്കളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ ആ നിമിഷമാണ് അദ്ദേഹം നളൻ തന്നെയാണെന്ന് ദമയന്തിക്ക് പൂർണ്ണമായി ബോധ്യപ്പെട്ടത്.
കുടുംബബന്ധങ്ങളുടെ തീവ്രതയും ആപത്ഘട്ടങ്ങളിൽ മക്കളുടെ സുരക്ഷയ്ക്കായി മാതാപിതാക്കൾ നടത്തുന്ന കരുതലുമാണ് ഈ ഭാഗം നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നത്.